Wat is bemiddeling in strafzaken?
Bemiddeling in strafzaken1 is erop gericht een geschil te regelen zonder dat een rechter optreedt.
Bij bemiddeling in strafzaken wordt via een overeenkomst tussen dader en slachtoffer gepoogd om de materiële of morele schade te herstellen. Naast dit herstel kan de procureur des Konings nog bijkomende voorwaarden ten aanzien van de dader voorstellen (geneeskundige behandeling of therapie, opleiding of dienstverlening).
De bemiddeling in strafzaken is een vrijwillige procedure: zij vereist de instemming en de actieve medewerking van alle partijen. De procureur des Konings kan bemiddeling in strafzaken voorstellen indien het gaat om een feit waarvoor hij meent een gevangenisstraf van minder dan twee jaar te moeten vorderen.
De bemiddeling beoogt het verval van strafvordering en het niet recidiveren van de dader.
De procedure is enkel bedoeld voor meerderjarige daders.
Hoe verloopt de procedure?
In geval de procureur des Konings de procedure van bemiddeling in strafzaken wenst toe te passen, maakt hij het dossier over aan het justitiehuis in zijn gerechtelijk arrondissement.
De justitieassistent praat aanvankelijk met de dader en met het slachtoffer afzonderlijk. Er wordt stil gestaan bij de omstandigheden waarbinnen de feiten gebeurd zijn, de motivatie, de gevolgen, de verwachtingen en de bereidheid tot herstel. De assistent kiest geen partij noch voor de dader, noch voor het slachtoffer. Hij luistert objectief naar beide partijen. Indien mogelijk brengt de justitieassistent dader en slachtoffer samen om tot een akkoord te komen.
Zo de procureur des Konings een of meerdere bijkomende maatregelen (geneeskundige behandeling of therapie, opleiding of dienstverlening) aan de dader heeft voorgesteld, zal de justitieassistent, in tweede instantie, de haalbaarheid van deze maatregel(en) in samenspraak met de dader nagaan.
Indien een overeenkomst tussen dader en slachtoffer werd bereikt en indien de dader de (eventuele) bijkomende maatregel aanvaard heeft, organiseert de procureur des Konings een bemiddelingszitting. Op deze zitting wordt door de partijen een proces-verbaal (waaraan de overeenkomst toegevoegd wordt) ondertekend dat de concrete maatregelen en uitvoeringsmodaliteiten bepaalt.
Indien een overeenkomst tussen dader en slachtoffer daarentegen onmogelijk blijkt en/of de bijkomende maatregel(en) niet aanvaard word(t)(en) door de dader, wordt de procedure stopgezet. In dat geval beslist de procureur des Konings over het gevolg dat aan het dossier gegeven moet worden.
De dader en het slachtoffer kunnen zich tijdens de volledige procedure laten bijstaan door een advocaat. Het slachtoffer kan zich bovendien laten vertegenwoordigen tijdens de bemiddelingszitting.
Waaruit bestaat het proces-verbaal dat op de bemiddelingszitting wordt opgesteld?
Het proces-verbaal kan volgende maatregelen bevatten:
verschillende modaliteiten van schaderegeling: het kan gaan om een schadevergoeding (eventueel gespreid in de tijd) of om het herstel van de materiële of morele schade, wederzijdse uitleg, excuses, enz… Aangezien er geen enkele wettelijke termijn is voor deze maatregelen, moet deze in de overeenkomst worden bepaald.
een geneeskundige behandeling of enige andere passende therapie: wanneer de dader van de feiten een ziekte of een verslaving inroept, kan hem worden gevraagd gedurende maximum zes maanden een behandeling of een therapie te volgen.
een dienstverlening: de dader moet een onbezoldigde activiteit verrichten ten dienste van de gemeenschap gedurende maximum 120 uren binnen een termijn van ten hoogste zes maanden.
een opleiding: aan de dader kan worden gevraagd maximum 120 uren opleiding te volgen binnen een termijn van ten hoogste zes maanden.
Het proces-verbaal kan eveneens een combinatie van de verschillende voornoemde maatregelen bevatten.
Wanneer eindigt de bemiddeling in strafzaken?
De justitieassistent gaat na of de maatregelen die in het proces-verbaal opgenomen werden, correct uitgevoerd worden. De dader moet daartoe de nodige bewijsstukken voorleggen: bijvoorbeeld een bewijs dat hij het slachtoffer vergoed heeft of dat hij schriftelijke excuses aangeboden heeft, een attest waaruit blijkt dat hij de opleiding gevolgd heeft, …
De procedure wordt als afgerond beschouwd wanneer de maatregel(en) uitgevoerd werd(en) en de procureur des Konings tot het verval van de strafvordering beslist heeft.
Wat zijn de gevolgen van de bemiddeling in strafzaken?
Voor het slachtoffer:
Bemiddeling in strafzaken biedt het slachtoffer de mogelijkheid om op een snelle manier herstel van de schade te verkrijgen op materieel, moreel en emotioneel vlak. Bij deze procedure werkt het slachtoffer actief mee aan de oplossing van het conflict.
Indien er later schade wordt vastgesteld die verband houdt met de feiten, kan bij de burgerlijke rechtbank alsnog een vordering worden ingesteld.
Voor de dader:
Indien de maatregelen officieel voor de procureur des Konings bekrachtigd worden, kan de dader de feiten niet meer ontkennen voor een burgerlijke rechtbank.
Indien de voorgestelde maatregel(en) nageleefd wordt(en), vervalt de strafvordering na afloop van de vastgestelde termijn. Met andere woorden, de procureur des Konings kan het betrokken dossier niet meer voor de rechtbank brengen. De dader wordt niet veroordeeld: het gepleegde misdrijf wordt dus niet vermeld in het strafregister of een uittreksel daarvan.
In geval de voorgestelde maatregel(en) niet nageleefd wordt(en), wordt het dossier terug overgemaakt aan de procureur des Konings met het oog op vervolging voor de rechtbank.
1 Art 216 ter Wetboek van Strafvordering
